Justiciability jest doktryną z pogranicza prawa konstytucyjnego i procedury cywilnej występującą przede wszystkim w systemie common law. Justiciable cases są to sprawy, które nadają się do rozstrzygnięcia przez sąd (are proper to be examined in courts of justice) lub inny organ quasi-sądowy (np. na szczeblu unijnym).

W systemie polskim posługujemy się pojęciem dopuszczalności drogi sądowej (art. 2 KPC). Na krajowym podwórku sprawa nie zostanie rozpoznana przez sąd w postępowaniu cywilnym np. jeśli należy do właściwości sądów szczególnych (falls under the jurisdiction of specialised courts) lub przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów (if they are reserved for other authorities under specific regulations).

Jeśli sprawa nie spełnia wymagań mówimy, że jest nonjusticiable tzn. nie podlega rozpoznaniu. Sąd odrzuca wówczas pozew (rejects the suit). W tym miejscu należy poczynić ważną uwagę. W krajach anglosaskich spotkamy się często z użyciem court dissmisses the case, ale biorąc pod uwagę, że polski system prawny rozróżnia odrzucenie od oddalenia, na potrzeby tłumaczenia przyjmujemy, że rejects oznacza odrzuca, natomiast dismisses oddala. Warto w tym miejscu przypomnieć, że odrzucenie następuje z przyczyn proceduralnych, a oddalenie merytorycznych.

Justiciable to słowo-pułapka! Nie należy mylić przymiotnika JUSTICIABLE z JUSTIFIABLE, który to oznacza „usprawiedliwiony, uzasadniony”. Wobec tego będziemy mieć justiciable case sprawę podlegającą rozpoznaniu, ale justifiable action uzasadnione działanie.

 

Na koniec ciekawostka dla dociekliwych.

Aby sprawa mogła stanowić przedmiot oceny sądu w systemie anglosaskim (poniżej przykład USA) muszą być spełnione wszystkie, bądź niektóre z następujących warunków:

  • The parties must not be seeking an advisory opinion
    • Strona nie może liczyć na opinię doradczą. Sąd nie odpowiada na pytania w oderwaniu od konkretnej sytuacji faktycznej i nie interpretuje prawa.
  • There must be an actual controversy between the parties
    • Musi istnieć spór między stronami.
  • The question must be neither unripe nor moot
    • Unripeness– sprawa jest przedstawiona do rozpoznania przedwcześnie np. nie zostały wyczerpane inne przymusowe środki.
    • Mootness– sprawa jest przedstawiona do rozpoznania za późno np. została już rozwiązana w inny sposób, spór przestał istnieć.
  • The plaintiff must have legal standing

Powód musi być „podmiotem zainteresowanym” w danej sprawie (w systemie polskim określilibyśmy to jako legitymację procesową formalną).

  • The suit must not be seeking judgment upon a political question

Sprawa nie może być kwestią polityczną, którymi to zajmują się inne organy.

P.Ch.

 

ŹRÓDŁA

Justiciable [w:] Merriam-Webster.com Dictionary, Merriam-Webster, dostęp 18.05 2021.

Galloway R. W., Basic Justiciability Analysis, 30 Santa Clara L. Rev. 911 (1990).

Fallon Richard H. Virginia law review- Justiciability and Remedies–And Their Connections to Substantive Rights — Volume 92, Issue 4, 04.09.2013

Siegel J. R., A Theory of Justiciability, 86 Tex. L. Rev. 73 (2007-2008)

Studzińska J., Cioch P., Postępowanie cywilne w.6, 2019