Jednym z największych wyzwań tłumaczeniowych w Legal English jest znalezienie odpowiednika terminu Articles of Association. Wynika to z faktu, że nie sam odpowiednik stanowi problem, a znacznie ważniejsze jest zrozumienie, że dokument tak zatytułowany ten funkcjonuje w zupełnie innym systemie prawnym niż polska umowa spółki czy statut. Zaczynając od podstaw, należy wskazać, że w prawie Anglii i Walii Articles of Association stanowią podstawowy dokument regulujący wewnętrzną organizację spółki. Dokument taki określa między innymi zasady funkcjonowania organów spółki, prawa i obowiązki wspólników, procedurę podejmowania uchwał, emisję udziałów, kompetencje dyrektorów (tak, tak – dyrektorów, a nie prezesów) czy sposób prowadzenia zgromadzeń wspólników.
W Wielkiej Brytanii podstawę prawną stanowi Companies Act z 2006 r., zgodnie z którą to ustawą Articles of Association mają charakter „konstytucji” spółki (the company’s constitution). Oprócz nich taki charakter można nadać również określonym uchwałom oraz innym dokumentom wskazanym w ustawie.
Dlaczego zatem nie powinniśmy zawsze mechanicznie tłumaczyć Articles of Association jako „umowa spółki”? Najczęściej przyjmowana zasada to znak równości pomiędzy tymi terminami. Jednak należy pamiętać, że w polskim prawie dokument założycielski zależy od rodzaju spółki. Dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest to umowa spółki, dla spółki akcyjnej, statut. W prawie Anglii i Walii zarówno private company limited (Ltd), jak i public limited company (PLC) posiadają Articles of Association. Jeden termin obejmuje tym samym dokumenty pełniące funkcję zbliżoną zarówno do polskiej umowy spółki, jak i statutu.
W przypadku tłumaczenia na język polski, gdy dokument odnosi się do konkretnego rodzaju spółki tłumaczenie musi być funkcjonalne: Articles of Association to umowa spółki (w odniesieniu do odpowiednika funkcjonalnego spółki z o.o.), a w przypadku porównania osoby prawnej do polskiej spółki akcyjnej można przyjąć termin statut. Częstym rozwiązaniem jest również pozostawienie nazwy oryginalnej z jej wyjaśnieniem – zwracamy wówczas uwagę na charakter spółki i nie dokonujemy próby jej spolszczenia.
A na zakończenie – Memorandum of Association. Legal English fans dobrze kojarzą ten termin. Przed wejściem w życie Companies Act z 2006 r. Memorandum pełniło znacznie większą rolę. Obecnie jego funkcja została ograniczona niemal wyłącznie do dokumentu założycielskiego potwierdzającego wolę utworzenia spółki, który wskazuje jej założycieli.
Warto zaznaczyć, że w polskiej umowie spółki wiele kwestii wynika bezpośrednio z przepisów KSH. Articles of Association znacznie częściej szczegółowo regulują kwestie organizacyjne pozostawione autonomii wspólników lub przewidziane przez modelowe wzorce (czyli Model Articles).