Czy też zdarzyło Wam się zatrzymać podczas tłumaczenia lub czytania umowy sporządzonej w języku angielskim przy terminie shall zastanawiając się nad jego tłumaczeniem? Problem ten pozostaje cały czas aktualny, a o jego doniosłości może świadczyć angielski ruch na rzecz stosowania prostego języka w języku prawniczym – Plain Language Movement. Ruch ten ma na celu ułatwienie zrozumienia tekstów laikom tak, aby nie musieli stosować narzędzi interpretacyjnych podczas lektury. Ich propozycje obejmują zastąpienie shall terminami will oraz must, dobrze znanymi z ogólnego języka angielskiego.
Shall wyraża obowiązek
Shall to absolutny klasyk w umowach, którego użycie ma gwarantować niepodważalny i bezwarunkowy obowiązek strony do wykonania poszczególnych postanowień umownych. Znane z ogólnego języka angielskiego zastosowanie shall do wyrażania przyszłości i propozycji najczęściej nie znajduje miejsca w prawniczym kontekście. Tutaj shall jest bardziej precyzyjne – nie służy do opisywania przyszłości, lecz do nakładania obowiązku wynikającego z umowy. Spójrzmy na przykład:
- The Buyer shall pay the Purchase Price within 5 days.
nie oznacza, że Kupujący ma zapłacić w przyszłości, a ma obowiązek zapłacić. W języku polskim oddajemy to znaczenie terminami: mieć obowiązek/być zobowiązanym/zobowiązać się.
Shall może jednak oznaczać również obowiązek nałożony na strony umowy w sposób zewnętrzny, np. ustawowo:
- The laws of the Republic of Poland shall be applicable to this Agreement and any disputes arising herefrom.
co oznacza, że prawo ma zastosowanie /należy je zastosować.
Przy okazji – będąc standardową klauzulą w polskich umowach, na próżno szukać jej wśród amerykańskich czy angielskich boilerplate clauses.
Shall czy will?
Dla jasności przekazu warto porównać shall z will, które niejednokrotnie występują w umowach obok siebie – ale jeśli tak się dzieje, oznacza to, że wyrażają one inne znaczenie (zakaz wykładni synonimicznej działa również w tym przypadku). Shall nadal odnosić się będzie do obowiązku, a will znajdziemy w jego podstawowym znaczeniu dotyczącym zdarzeń przyszłych.
Porównajmy dwa przykłady:
- The Seller shall deliver the goods. -> obowiązek nałożony na stronę umowy
- The lease will expire on June 1st. -> stan faktyczny, skutek na przyszłość
Rewolucja Plain Language: czy czas pożegnać shall?
Współczesny Plain Language Movement postuluje odejście od słowa shall z uwagi na jego archaiczność w codziennej angielszczyźnie. Sugeruje się zastąpienie go słowami, które nie pozostawiają pola do interpretacji:
- Must – gdy nakładamy obowiązek (The Tenant must pay…).
- Is/Are – gdy opisujemy stan faktyczny lub definicję.
- May – gdy dajemy stronie uprawnienie lub wybór.
Prawnicy jednak stoją na straży precyzji językowej i podnoszą argument przeciwko takiemu uproszczeniu języka umów – terminy prawne i prawnicze są dobrze znane i jednoznaczne. Zamiana shall na inne warianty niesie ze sobą ryzyko nieporozumień, i o ile dla laika z pozoru ułatwią interpretację postanowień umownych, o tyle mogą wprowadzić więcej zamieszania (w szczególności jeśli wersja angielska umowy ma być wersją wiążącą dla stron w przypadku sporów).